De tamme rat is de tamme variant van de wilde bruine rat (Rattus norvegicus) en wordt al sinds 1901 als huisdier gehouden. Het is een knaagdier van zo’n 21 tot 29 centimeter lang, waarbij de mannetjes vaak groter en zwaarder zijn dan de vrouwtjes. Gezonde volwassen dames wegen meestal tussen de 300 en 500 gram, volwassen mannen wegen vaak meer dan 500 gram. De dun behaarde staart is korter dan het lichaam met 15-23 centimeter lengte.

een wildkleur (agouti) rat

Het wildtype, ookwel agouti genoemd, heeft een grijsbruine vacht met lichtgrijze buik. De oren zijn relatief klein en licht behaard. De tamme rat wordt inmiddels in vele verschillende kleurslagen gefokt, alsook verschillende vachttypes en oorstanden.

De gemiddelde levensverwachting van de tamme rat is rond de twee jaar oud, al kan dit sterk verschillen per lijn. De maximale leeftijd lijkt tussen de drie en vier jaar te liggen.

Geschiedenis

De eerste in gevangenschap gehouden en gefokte ratten werden gebruikt voor wedstrijden “ratten vangen”. Rattenvangers vingen de knaagdieren uit het wild en verkochten of gebruikten deze om door een terrier te laten vangen. Toeschouwers sloten weddenschappen over welke hond het snelst alle ratten kon doden. Al snel begonnen rattenvangers de ratten te fokken voor dit doeleinde, in plaats van steeds nieuwe wilde ratten te moeten vangen. Af en toe doken er bijzonder gekleurde dieren op welke gehouden werden voor de fok. Deze bijzonder gekleurde dieren werden als huisdier verkocht aan liefhebbers, vaak verzamelaars van bijzondere dieren. Een bekende naam destijds was Jack Black, de zelfbenoemde rattenvanger voor Queen Victoria van Engeland.

De hobby ontwikkelde zich toen een vrouw genaamd Mary Douglas begon met het showen van haar bijzondere tamme ratten in 1901. Ze had een zwart japanner rat die “Best in Show” won en vervolgens steeg de interesse in deze bijzondere dieren. Met haar overlijden daalde de populariteit van de tamme rat, het duurde tot de oprichting van de Britse rattenclub (NFRS – National Fancy Rat Society) in 1976 voor de rattenhobby weer groeide in Engeland.

Over de geschiedenis van de tamme rat in Nederland is helaas weinig bekend, maar het is waarschijnlijk dat deze in grote lijnen het verloop van de hobby in Engeland volgde. Ook in Nederland waren rattenvangers actief, en later verzamelaars, die bijzondere kleuren hielden en fokten.

Proefdier

Wistar rat
Wistar labrat

De rat wordt ook al lange tijd als proefdier gebruikt, met name voor psychologisch en biomedisch onderzoek. De eerst bekende labratten waren albino en deze zijn nog altijd veel voorkomend in laboratoria. Inmiddels zijn er verschillende lijnen labratten met specifieke eigenschappen. 

Vaak wordt er gezegd dat de tamme huisdierrat zo gevoelig is voor tumoren door onderzoek naar tumoren. Dit is echter onwaarschijnlijk, aangezien niet alle labratten even gevoelig zijn voor tumoren. Zo zijn er lijnen die juist minder snel tumoren krijgen, en lijnen die vooral specifieke tumoren ontwikkelen. Ook stammen de ratten die gehouden worden als huisdier niet per se af van labratten, de eerste studie met een rat vond plaats in 1828 terwijl ratten daarvoor al in gevangenschap werden gehouden.

Aannemelijker is dat de rat door diens snelle groei en korte levensduur gewoon van nature gevoeliger is voor tumorgroei. Hun stofwisseling is zeer snel en in het wild overleven ze door zich snel te ontwikkelen en voort te planten. De gemiddelde levensduur van een wilde rat ligt onder de 12 maanden, ze zijn niet geëvolueerd om gezond heel oud te worden.

Moderne houderij en fok

Tegenwoordig is de rat een ietwat bijzonder maar zeer geliefd huisdier onder vele mensen. Ze hebben helaas nog altijd een slechte naam door de verwantschap aan de wilde bruine rat, maar steeds meer mensen komen er achter dat het hele leuke en vooral lieve dieren zijn.

Er is dan ook een groei waarneembaar in de houderij van tamme ratten en vindt er ontwikkeling plaats in de huisvesting en verzorging van deze dieren. Door een verzameling van ervaring en kennis uit nieuw onderzoek worden de aangenomen standaarden bijgeschaafd.

Ook in de fokkerij is er veel verandering. Zoals bij veel diersoorten die als huisdier worden gehouden is er een verschuiving gaande van uiterlijk naar gezondheid. Meer en meer mensen vinden het belangrijk dat hun huisdier ethisch verantwoord gefokt wordt en niet erfelijk belast is met gezondheidskwalen.

De Nederlandse Ratten Vereniging hoopt een steentje bij te dragen aan de populariteit en het welzijn van de tamme rat als huisdier.